در سال‌های اخیر و مدیریت شهری کنونی تهران شاهد تحولات گسترده و چشمگیری در زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی بوده است. گسترش شبکه مترو، نوسازی ناوگان حمل و نقل عمومی با ورود اتوبوس‌های برقی و تقویت خطوط اتوبوس‌های تندرو (BRT)، گام‌های استراتژیکی بوده‌اند که زیربنای یک سیستم جابه‌جایی مدرن را در پایتخت بنا نهادند. اما برای آنکه این سرمایه‌گذاری‌های عظیم به بالاترین سطح از بهره‌وری برسد، نیاز به یک هم‌افزایی میان «زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای» و «ساختار کالبدی شهر» داریم. اینجاست که مفهوم توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی یا TOD، به عنوان مکمل هوشمندانه و گام تکمیلی توسعه ناوگان، وارد عرصه می‌شود.


 تجربه اجرای نظام توسعه شهری مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی یا TOD در کشورهای مختلف وجود دارد و در همین راستا، ضوابط و مقررات مربوطه تهیه شده و در حال طی مراحل تصویب در دولت است در واقع موضوع تهیه سند TOD تهران از حدود دو سال پیش آغاز شد و اکنون سند راهبردی و سیاست گذاری آن در کمیسیون ماده ۵ به تصویب رسیده و برای بررسی به شورای عالی شهرسازی و معماری ایران ارجاع شده است. 


TOD؛ ابزاری برای بهره‌وری از سرمایه‌گذاری‌های موجود


بسیاری تصور می‌کنند توسعه حمل‌ونقل عمومی تنها در افزایش تعداد خودروها یا طول خطوط است؛ اما حقیقت این است که برای رسیدن به بالاترین بازدهی از این ناوگان، باید «نقطه تقاضا» را به ایستگاه‌ها نزدیک کرد. مفهوم TOD در واقع استراتژی‌ای است که هدف آن، هم‌راستا کردن بافت شهری با شبکه‌ حمل‌ونقلی است که با تلاش فراوان احداث شده است.


این رویکرد بر سه محور اصلی برای تکمیل مسیر توسعه شامل هم‌سویی کاربری‌های شهری با ایستگاه‌ها، مدیریت هوشمند تراکم در کانون‌های دسترسی و ارتقای کیفیت محیط شهری و دسترسی پیاده تمرکز دارد.


هم‌سویی کاربری‌های شهری با ایستگاه‌ها


با توجه به گسترش شبکه مترو، اکنون فرصت بی‌نظیری برای بازتعریف کاربری‌های اطراف ایستگاه‌ها وجود دارد. با تمرکز فعالیت‌های اداری، تجاری و خدماتی در مجاورت ایستگاه‌ها، می‌توانیم از ظرفیت‌های ایجاد شده در شبکه حمل‌ونقل به شکلی بهینه‌تر استفاده کنیم. این امر باعث می‌شود مسافران، مسیرهای کوتاه‌تری را طی کنند و فشار بر شبکه جاده‌ای کاهش یابد.