نام «انستیتو پاستور ایران» با تاریخ پیشگیری و سلامت عمومی در این مرز و بوم گره خورده است؛ نهادی که بیش از یک قرن، پاسدار جان ایرانیان در برابر بیماریهای مهلکی چون طاعون، هاری و آبله بوده است. اما عبور این نهاد از یک مؤسسه تحقیقاتی-سنتی به یک قطب صنعتی در حوزه زیستفناوری، مرهون تلاش مدیران و دانشمندانی است که در دهههای سرنوشتساز پس از انقلاب، پنجرههای تازهای را به روی دانش جهانی گشودند. در بخش دیگری از مجموعه گفتوگوهای «ایرانسازان»، به سراغ دکتر مرتضی آذرنوش رفتهایم. وی مرتضی آذرنوش، متولد سال ۱۳۳۰ در تهران، تحصیلات متوسطه خود را در دبیرستان مروی این شهر به پایان رساند. وی در سال ۱۳۴۸ تحصیل در رشته داروسازی را در دانشگاه تبریز آغاز کرد و در سال ۱۳۵۴ موفق به دریافت درجه دکترای داروسازی از این دانشگاه شد. آذرنوش در سال ۱۳۷۰ تحصیلات خود را در رشته فرآوردههای بیولوژیک آغاز کرد و در سال ۱۳۷۶ درجه دکترای تخصصی (PhD) این رشته را از انستیتو پاستور دریافت نمود.
آغاز این دوره همزمان با مسئولیت وی در وزارت بهداشت بود؛ اما پس از تغییرات دولت، ادامه تحصیل و انجام پایاننامه خود را در انستیتو پاستور پی گرفت و به پایان رساند. رشته فرآوردههای بیولوژیک در آن زمان با همکاری چندین نهاد علمی و دولتی، از جمله دانشکده بهداشت، سازمان انتقال خون، سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ریاستجمهوری، مؤسسه رازی و انستیتو پاستور، راهاندازی و اجرا شد.
آذرنوش در سالهای حساس دهه ۷۰ مسئولیت هدایت این نهاد قدیمی را بر عهده داشت، او در این گفتگو، ماجرای ورود بیولوژی مولکولی به ایران، اعزام نیروهای جوان به پاستور پاریس و قرارداد تاریخی با کوبا برای تولید واکسن هپاتیت B را تشریح میکند؛ قراردادی که به تعبیر او، نقطه تولد رسمی و صنعتی بیوتکنولوژی در ایران بود و بذری را کاشت که امروزه در قالب شرکتهای بزرگ دانشبنیان بارور شده است. او همچنین به کالبدشکافی چالشهای صنعت واکسنسازی دولتی میپردازد و از لزوم تغییر نگاه در مدیریت اقتصادی این حوزه سخن میگوید. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانید:
* اگر در ایران انستیتو پاستور وجود نداشت، به نظر شما چه خلائی در کشور ایجاد میشد؟
اساساً برنامههای پژوهشی و مراقبت از بیماریهایی که برای بخش خصوصی جذابیت اقتصادی ندارند، معمولاً بر عهده دولتهاست. در کشور ما نیز بخش خصوصی طبیعتاً برای بیماریهایی مانند هاری یا طاعون، یا برای تولید واکسنها و داروهای مرتبط با این حوزهها، سرمایهگذاری نمیکند. بنابراین ورود به این عرصهها که با بهداشت عمومی پیوند مستقیم دارند، مستلزم وجود یک نهاد دولتی است. در ایران این نقش را انستیتو پاستور ایران و نیز مؤسسه رازی ایفا کردهاند. انستیتو پاستور ایران نیز از ابتدا با مشارکت دولت ایران و پاستور پاریس شکل گرفت. دولت ایران در تأسیس آن نقش داشت، زمین در اختیار گذاشته شد و دولت با این روند موافقت کرد. در سالهای نخست، مدیریت با فرانسویها بود، اما نیروهای ایرانی نیز از همان ابتدا حضور داشتند و آموزش میدیدند. در نتیجه، بدنه اصلی این نهاد از آغاز با ایران پیوند داشته است.
دیدگاه خود را بنویسید