بازار ارز در روزهای اخیر یکی از پرتنش‌ترین مقاطع خود را پشت‌سر گذاشته است. دلار آزاد امروز، سه‌شنبه، در محدوده 250 هزار تومان معامله شد؛ سطحی که عبور از آن برای افکار عمومی بیش از آنکه صرفاً یک رکورد قیمتی باشد، یادآور فشار سنگینی است که افزایش نرخ ارز می‌تواند بر هزینه زندگی، قیمت کالاها و تصمیم‌های اقتصادی خانوارها و بنگاه‌ها وارد کند.
در شرایط عادی، چنین جهشی را می‌توان با مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی و انتظارات بازار بررسی کرد، اما اقتصاد ایران اکنون در شرایط عادی قرار ندارد. کشور با فشارهای ناشی از جنگ، نااطمینانی‌های سیاسی و محدودیت‌های خارجی مواجه است و طبیعی است که در چنین وضعیتی بازار ارز بیش از گذشته به اخبار و چشم‌انداز آینده واکنش نشان دهد، بنابراین تحلیل افزایش اخیر دلار بدون در نظر گرفتن شرایط ویژه اقتصاد کشور، تصویر کاملی به دست نمی‌دهد،
با این حال، شرایط خاص کشور به این معنا نیست که بازار ارز را نمی‌توان مدیریت کرد. اتفاقاً در دوره‌های پرریسک، اهمیت سیاستگذاری پولی و ارزی بیشتر می‌شود؛ زیرا بخشی از نوسانات بازار نه از تغییر واقعی درآمدهای ارزی، بلکه از تغییر انتظارات مردم و فعالان اقتصادی ناشی می‌شود.
دلار 250هزارتومانی از کجا می‌آید؟
برای فهم وضعیت امروز بازار ارز، شاید بهتر باشد به‌جای تمرکز روی خود عدد 250 هزار تومان، رفتار بازار را بررسی کنیم. آنچه در هفته‌های اخیر دیده می‌شود، افزایش تقاضا برای دارایی‌هایی است که مردم آنها را در برابر کاهش قدرت خرید ریال مقاوم‌تر می‌دانند، دلار و طلا در چنین شرایطی فقط ابزار معامله نیستند؛ برای بخشی از جامعه به ابزار حفظ ارزش دارایی تبدیل می‌شوند،
این موضوع در دوره‌های تورمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. وقتی خانوار یا بنگاه انتظار افزایش قیمت‌ها را داشته باشد، نگهداری نقدینگی ریالی برایش هزینه فرصت بیشتری پیدا می‌کند، در نتیجه ممکن است بخشی از منابع خود را به ارز، طلا یا سایر دارایی‌ها منتقل کند، این رفتار الزاماً به‌معنای فعالیت سفته‌بازانه نیست؛ در بسیاری از موارد واکنشی طبیعی به افزایش نااطمینانی درباره آینده قدرت خرید پول است،
به همین دلیل است که در مقاطع حساس، بازار ارز می‌تواند با سرعتی بیشتر از تغییرات واقعی متغیرهای اقتصادی حرکت کند. انتظارات جلوتر از واقعیت حرکت می‌کنند و قیمت امروز، بخشی از نگرانی درباره فردا را در خود جای می‌دهد.
جنگ، ریسک ارزی را بالا برده است
در شرایط جنگی، بازار ارز طبیعتاً نسبت به گذشته حساس‌تر می‌شود، هر خبری درباره مسیر درگیری، تجارت خارجی، درآمدهای ارزی، صادرات نفت، نقل‌وانتقال منابع و روابط خارجی کشور می‌تواند بر انتظارات فعالان اقتصادی اثر بگذارد،
این اثر الزاماً به‌معنای تغییر فوری در عرضه و تقاضای واقعی دلار نیست. گاهی صرفاً احتمال وقوع یک اتفاق آینده باعث می‌شود رفتار اقتصادی امروز تغییر کند. واردکننده ممکن است خرید ارز خود را جلو بیندازد، صادرکننده ممکن است در عرضه ارز محتاط‌تر شود و خانوار نیز ممکن است بخشی از پس‌انداز خود را به دارایی‌های دیگر منتقل کند.
در چنین بازاری، حتی اگر مقدار واقعی ارز موجود در اقتصاد تغییر چندانی نکرده باشد، ترس از کمبود آینده می‌تواند تقاضای امروز را افزایش دهد،
همین مسئله یکی از دلایلی است که سیاستگذار باید در دوره جنگ، مدیریت انتظارات را کنار مدیریت واقعی منابع ارزی جدی بگیرد.
دیدگاه خود را بنویسید