«طرح اقدام راهبردی تأمین امنیت و پیشرفت پایدار تنگه هرمز و خلیج فارس» از جمله طرح‌هایی است که پس از جنگ تحمیلی سوم در مجلس و در پی مجموعه‌ای از پیشنهادها و طرح‌های نمایندگان مجلس درباره نحوه اعمال مدیریت، حاکمیت، تأمین امنیت و ساماندهی تردد در تنگه هرمز شکل گرفت.

بعد از جنگ تحمیلی سوم چند طرح و پیشنهاد مختلف درباره اعمال حکمرانی و مدیریت تنگه هرمز در مجلس مطرح بود. در جلسه‌ای که در فروردین 1405 با حضور علی نیکزاد، نایب‌رئیس مجلس، طراحان طرح‌ها، کارشناسان مرکز پژوهش‌ها و معاون حقوقی مجلس برگزار شد، ابعاد حقوقی، امنیتی، اقتصادی و زیست‌محیطی موضوع بررسی و مقرر شد طرح‌های مختلف در قالب یک طرح جامع‌تر جمع‌بندی شوند.

در این باره چند طرح از سوی کمیسیون امنیت ملی، کمیسیون عمران، کمیسیون امور داخلی کشور و تعدادی از نمایندگان ارائه شده بود و در ادامه تلاش شد این پیشنهادها با دیدگاه‌های وزارت امور خارجه و سایر دستگاه‌ها تلفیق شود. در نهایت نیز بررسی موضوع به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی سپرده شد.

 طرح چه زمانی رسماً در مجلس مطرح شد؟

این طرح با عنوان کامل «طرح اقدام راهبردی تأمین امنیت و پیشرفت پایدار تنگه هرمز و خلیج فارس» در جلسه علنی مجلس در شامگاه دوشنبه 22 تیر 1405 اعلام وصول شد.

سمیه رفیعی، عضو هیأت‌رئیسه مجلس، در جلسه علنی 22 تیرماه اعلام وصول این طرح را قرائت کرد. این جلسه نخستین جلسه علنی مجلس پس از حدود پنج ماه وقفه در برگزاری جلسات علنی بود و طبق آیین نامه طرح برای بررسی به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع شد.

طرح چه زمانی به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی رسید؟

بنابراین گزارش،کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی به عنوان کمیسیون اصلی بررسی‌کننده طرح تعیین شد. هم‌زمان، طرح برای بررسی تخصصی به کمیسیون‌هایی عمران و امور داخلی کشور و شوراها نیز ارجاع شد.

در مردادماه جلسه اصلی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی برای بررسی طرح برگزار شد. در این جلسه، دیدگاه‌های نمایندگان دستگاه‌های مختلف و نظرات شفاهی و کتبی دستگاه‌های ذی‌ربط بررسی شد و در نهایت کلیات طرح بدون رأی مخالف تصویب شد.

چرا تعداد مواد طرح از 14 به 16 رسید؟

در روزهای ابتدایی بررسی جزئیات، طرح به عنوان طرحی دارای مقدمه و 14 ماده معرفی شده بود. برای مثال، گزارش شد که طرح جامع دارای 14 ماده است و کمیسیون‌های تخصصی در حال بررسی مواد آن هستند.

اما در ادامه بررسی و پس از انجام اصلاحات و الحاقات، ساختار طرح تغییر کرد و نهایتاً کمیسیون امنیت ملی در 5 مهر 1405 از تصویب ماده 16 به عنوان آخرین ماده طرح خبر داد. بنابراین نسخه‌ای که بررسی آن در کمیسیون امنیت ملی به پایان رسید، 16 ماده داشت.

 بررسی ماده‌به‌ماده طرح در کمیسیون امنیت ملی

ماده 1 — ایجاد سازوکار مدیریت و نظارت بر تردد شناورها

هسته اصلی ماده نخست، ایجاد یک سازوکار قانونی برای مدیریت تردد شناورها در تنگه هرمز است که محورهای این ماده شامل مواردی مانند هدایت و راهنمایی ناوبری، نظارت بر ورود و خروج شناورها، کنترل و پایش تردد دریایی، ارائه خدمات ایمنی و محیط‌زیستی، تعیین ضوابط لازم برای عبور شناورها و نقش نیروهای مسلح در تأمین امنیت تنگه عنوان شده است.

در عمل، ماده 1 را می‌توان پایه ایجاد یک نظام مدیریت ایرانی برای تردد دریایی در تنگه دانست؛ یعنی موضوع از صرف «حفاظت نظامی» فراتر رفته و حوزه‌هایی مانند ناوبری، ایمنی، محیط زیست و خدمات دریایی را نیز دربر می‌گیرد.