english
عربی
Türkçe
עברית
Pусский
توقف آبشیرینکنهای خلیج فارس؛ بقای 10 روزه برای 73 میلیون نفر
25 ارديبهشت 1405 - 09:17| اخبار اجتماعی| اخبار علم و تکنولوژی
با توقف احتمالی آبشیرینکنها در بحران هرمز، تأمین آب شرب کشورهای خلیج فارس تنها تا حدود 10 روز دوام میآورد.
به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، اقلیم فوقالعاده خشک شبهجزیره عربستان و نبود هیچ رودخانه دائمی، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) را با یکی از جدیترین بحرانهای بقا در جهان روبرو کرده است.
جالب است بدانید که کل منابع آب زیرزمینی و سطحی تجدیدپذیر این شش کشور سالانه تنها حدود 4.14 میلیارد متر مکعب است ؛ این یعنی کل آب طبیعی در دسترس این کشورها حتی از جریان سالانه رودخانه «پوتوماک» در آمریکا هم کمتر است، در حالی که باید پاسخگوی نیاز 62 میلیون نفر جمعیت باشد.
آمارهای سازمان جهانی خواربار و کشاورزی (FAO) وضعیت این منطقه را «کمیابی مطلق آب» توصیف میکند. برای درک بهتر این فاجعه، باید بدانیم که سرانه آب سالانه برای هر نفر در عمان کمتر از 296 متر مکعب، در عربستان و بحرین 75 متر مکعب و در قطر تنها 20 متر مکعب است.
ذخایر آب زیرزمینی قدیمی منطقه، مثل سفرههای «امالرضومه-دمام» و سیستم «نئوژن»، به دلیل برداشتهای بیرویه در حال تمام شدن هستند و آب باقیمانده در آنها آنقدر شور شده که دیگر عملاً قابل استفاده نیست.
این بنبست طبیعی باعث شده تا کشورهای عربی با یک چرخش بزرگ تاریخی، به سمت تکنولوژی بروند و به «پادشاهیهای آب شور» تبدیل شوند. بین سالهای 1990 تا 2022، تولید آب از طریق شیرینسازی در این منطقه با یک جهش خیرهکننده 314 درصدی مواجه شد. امروزه این منطقه با داشتن 3401 ایستگاه شیرینسازی، حدود 19 درصد از کل کارخانههای جهان و 33 درصد از کل ظرفیت تولید روزانه دنیا (بیش از 22.6 میلیون متر مکعب) را در اختیار دارد.
در این میان، یک تفاوت بزرگ و استراتژیک بین ایران و کشورهای جنوبی خلیج فارس وجود دارد. ایران به دلیل داشتن رودخانههای بزرگ، سدها و منابع داخلی فراوان، وابستگی بسیار کمی به شیرینسازی آب دریا دارد.
ظرفیت تولید ایران حدود 1.7 میلیون متر مکعب در روز است که تنها 7 درصدِ توانِ کشورهای عربی محسوب میشود. همین تفاوت باعث شده تا حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، به معنای در اختیار داشتن «وتوی بیولوژیک» برای بقای این کشورها باشد؛ چرا که کل این سیستمهای پیشرفته مهندسیشده، به شدت به ثبات و امنیت این آبراه وابستهاند.
کابوس ذرات نفت برای فیلترهای فوقحساس؛ وقتی تکنولوژی مغلوب آلودگی میشود
هرچند نسل جدید کارخانههای آبشیرینکن در خلیج فارس از فناوری پیشرفته «اسمز معکوس» استفاده میکنند که انرژی کمتری مصرف میکند اما این سیستمها یک نقطه ضعف بزرگ دارند: حساسیت فوقالعاده زیاد به کیفیت آب دریا.
قلب این کارخانهها، فیلترهایی (غشاهای) سهلایه هستند که لایه اصلی و تصفیهکننده آنها تنها 0.2 میکرومتر ضخامت دارد؛ یعنی هزاران بار نازکتر از یک تار موی انسان. این لایه ظریف روی دو لایه نگهدارنده دیگر قرار گرفته تا بتواند فشار بالای جریان آب را تحمل کند.
جغرافیای خلیج فارس نیز این حساسیت را دوچندان کرده است. این حوضه بسیار کمعمق است (با میانگین عمق تنها 35 تا 36 متر) و شبیه به یک کاسه بنبست عمل میکند که آب آن فقط از طریق تنگه هرمز خارج میشود.
به همین دلیل، آلودگیهای نفتی سالها در آن باقی میمانند. در صورت بروز درگیری نظامی و نشت نفت، دمای بالای آب خلیج فارس باعث میشود نفت سریعتر تغییر ماهیت داده و سمیتر شود؛ اتفاقی که برای فیلترهای پلیمری این کارخانهها کُشنده است.
مکانیسم نابودی این فیلترها در زمان نشت نفت طی چهار مرحله زنجیرهای رخ میدهد:
در مرحله اول، ذرات ریز نفت که تمایل شدیدی به چسبیدن به مواد پلاستیکی دارند، مانند آهنربا به سطح فیلتر میچسبند. در مرحله دوم، این ذرات یک لایه روغنی بسیار چسبنده روی سطح فیلتر ایجاد میکنند که باعث میشود فیلتر به جای جذب آب، آن را دفع کند. در این شرایط، زاویه تماس آب با فیلتر به حدود 62.9 درجه میرسد که به معنای افت شدید توان تولید آب است.
در مرحله سوم، ذرات نفت به داخل منافذ نانومتری و میکروسکوپی فیلتر نفوذ کرده و آن را از درون مسدود میکنند که جریان آب را به طور کامل قطع میکند.
در مرحله نهایی، این لایههای نفتی تبدیل به «غذا» برای باکتریهای دریا میشوند. باکتریها به سرعت رشد کرده و یک لایه لزج و دائمی (بیوفیلم) روی فیلتر ایجاد میکنند. از آنجا که این فیلترهای ظریف به شدت به مواد شیمیایی حساس هستند، هرگونه تلاش برای شستشوی تهاجمی آنها باعث پارگی و نابودی کامل فیلترهای گرانقیمت میشود.
این بحران با تخلیه روزانه 30 میلیون متر مکعب پساب فوقشور و شیمیایی به خلیج فارس تشدید میشود؛ زیرا این حجم عظیم پساب، شوری آب ورودی را بالا برده و عملاً بازدهی کل سیستم را در زمان بحران به حداقل میرساند.
دیدگاه خود را بنویسید