مصرف بنزین در ایران در سالهای اخیر به یکی از چالشهای جدی اقتصاد انرژی تبدیل شده است. آمارهای رسمی نشان میدهد مصرف روزانه بنزین در بسیاری از روزهای سال از مرز ۱۲۰ میلیون لیتر عبور کرده و در دورههای پرتردد حتی رکوردهای بالاتری ثبت شده است. رشد تعداد خودروها افزایش سفرهای درون شهری و بین شهری و قیمت نسبتا پایین سوخت از جمله عواملی هستند که معمولا در توضیح این روند مطرح میشوند. با این حال بررسی دقیقتر نشان میدهد که بخشی از فشار مصرف بنزین به ساختار ناوگان خودرو در کشور بازمیگردد. بخش قابل توجهی از خودروهای فعال در جادهها و شهرهای ایران مصرف سوختی بالاتر از استانداردهای رایج جهانی دارند و همین موضوع باعث میشود حتی در شرایطی که الگوی سفر تغییر چندانی نمیکند حجم مصرف سوخت در کشور بالا باقی بماند. در چنین شرایطی توجه به مسئله خودروهای پرمصرف و استاندارد تولید خودرو اهمیت بیشتری پیدا میکند زیرا اصلاح این بخش میتواند در بلندمدت اثر قابل توجهی بر کاهش مصرف بنزین داشته باشد.
سهم خودروهای پرمصرف در مصرف بالای بنزین
مصرف بنزین در ایران در مقایسه با بسیاری از کشورها بالاست. یکی از دلایل مهم این موضوع میانگین مصرف سوخت خودروهای تولید داخل و ترکیب ناوگان حمل و نقل کشور است. بسیاری از خودروهایی که در سالهای گذشته در ایران تولید شدهاند از نظر فناوری موتور وزن بدنه و طراحی سیستم انتقال قدرت به اندازه خودروهای جدید جهانی بهینه نیستند. همین مسئله باعث شده میانگین مصرف سوخت این خودروها در بسیاری از موارد بیشتر از استانداردهای رایج جهانی باشد. گزارشهای مختلف نشان میدهد میانگین مصرف سوخت خودروهای داخلی در سالهای اخیر در محدوده نزدیک به هشت لیتر در هر صد کیلومتر قرار داشته است در حالی که در بسیاری از کشورها استانداردهای مصرف برای خودروهای سواری جدید به مراتب پایینتر است. علاوه بر این بخش قابل توجهی از ناوگان فعال در کشور را خودروهای قدیمی و فرسوده تشکیل میدهند که مصرف سوخت آنها معمولا از میانگین نیز بالاتر است. این خودروها به دلیل فناوری قدیمی موتور و فرسودگی قطعات سوخت بیشتری مصرف میکنند و در نتیجه سهم قابل توجهی در افزایش تقاضای بنزین دارند.
اگر این اختلاف مصرف را در مقیاس کل ناوگان در نظر بگیریم اثر آن بسیار قابل توجه خواهد بود. در ایران دهها میلیون خودرو و موتورسیکلت در حال تردد هستند. حتی اگر هر خودرو در هر صد کیلومتر تنها یک یا دو لیتر بیشتر از استانداردهای جهانی سوخت مصرف کند مجموع این اختلاف در مقیاس ملی میتواند به دهها میلیون لیتر در روز برسد. برخی برآوردها نشان میدهد اگر میانگین مصرف خودروهای کشور به سطح استانداردهای رایج جهانی نزدیک شود مصرف روزانه بنزین در ایران میتواند دهها میلیون لیتر کمتر باشد. به بیان دیگر بخشی از فاصله میان تولید و مصرف بنزین در کشور به همین شکاف بهرهوری در ناوگان خودرو مربوط است. این موضوع نشان میدهد خودروهای پرمصرف به صورت مستقیم و غیرمستقیم در شکل گیری فشار مصرف بنزین نقش دارند.
ناوگان فرسوده و فناوری قدیمی
یکی از ویژگیهای ناوگان خودرو در ایران سهم بالای خودروهای قدیمی است. بسیاری از خودروهایی که هنوز در جادهها تردد میکنند بیش از ده یا حتی بیست سال عمر دارند. در این خودروها فناوری موتور و سیستم مدیریت سوخت مربوط به نسلهای قدیمی است و به همین دلیل مصرف سوخت آنها نسبت به خودروهای جدید بیشتر است. علاوه بر این با گذشت زمان و فرسوده شدن قطعات بازده موتور کاهش پیدا میکند و مصرف سوخت افزایش مییابد. در نتیجه حتی اگر خودرو در زمان تولید مصرف نسبتا قابل قبولی داشته باشد با گذشت سالها مصرف واقعی آن بیشتر میشود.
دیدگاه خود را بنویسید